LES BOURGUIGNONS:
Filips de Stoute (1342-1404)
"Il me tarde"
X
Margaretha van Male (1350-1405)


Filips de Stoute (Philippe le Hardi) werd geboren in Pontoise op 17 januari 1342 als jongste zoon van de Franse koning Jan II de Goede uit het huis Valois en moeder Bonne van Luxemburg.
Oudere broers: Karel V en Jean de Berry.
Zijn bijnaam dankt hij aan zijn moed, vijftien jaar oud, tijdens de Slag bij Poitiers in 1356, tijdens de Honderd-jarige Oorlog; hij werd toen overigens wel met zijn vader krijgsgevangen gemaakt door de Engelsen.
Na de vrede van Bretigny werd Filips samen met zijn vader Jan II de Goede vrijgelaten vanuit de Tower in Londen. Zijn broers Lodewijk en Jan namen hun plaatsen in.

Als jongste koningszoon kwam Filips niet in aanmerking voor de troonopvolging van vader Jan II.
Op 21 november 1361 sterft Philips de Rouvres op zeventien jarige leeftijd,hij was de laatste Capetinger hertog van Bourgondie en getrouwd met Margaretha van Vlaanderen.
Vader Jan de Goede erfde het hertogdom en beleende het aan Filips op 06 september 1363.
Een gift voor eeuwigheid voor hem en al zijn opvolgers, vrouwen en neven inbegrepen.
Daarnaast werd hij oppperbevelhebber van de troepen in oost-Frankrijk. En krijgt een aanzienlijke som geld per jaar (235.000) en virtueel regent over de zoon van Karel V,

Vader sterft in London en Karel V bevestigde de benoeming van zijn jongere broer.
De Blijde Inkomste in Dijon werd gehouden in 1364.
In 1369 huwde hij te Gent op 19 juni met Margaretha, dochter van de Vlaamse graaf Lodewijk van Male. Margaretha was eerder getrouwd geweest met Filips de Rouvres.
Margaretha’s land:
- Franche Comte (oma Margaretha Van Frankrijk)
- Artesie (oma Margaretha Van Frankrijk)
- Vlaanderen (vader Lodewijk van Male was 39 toen Filips trouwde met Margaretha, Gent met 60.000 inwoners en Brugge met 50.000 groter als Londen.
- Nevers (Filips de Rouvres, haar vader)
- Rethel (Filips de Rouvres, haar vader)
- Brabant (Mararetha's moeder was 46)
1384 sterft Lodewijk van Male en is Filips een machtig en rijk hertog


Broer Karel V van Frankrijk sterft in 1380. Van 1380 tot 1388 was Filips, samen met Jean de Berry, de leidende figuur in de regentschapsraad die het bestuur over Frankrijk uitoefende tijdens de minderjarigheid van koning Karel VI, Filips' neef.
Van deze positie maakte Filips gebruik door in 1382 (Slag bij Westrozebeke) het Franse leger in te zetten om een Vlaamse opstand, waarbij het opstandige Gent, geholpen door wevers uit Brugge (geleid door Filips van Artevelde) tegen zijn schoonvader Lodewijk van Male neer te slaan. Pacificatie van het noorden!!

Leenheren:
Valois Koningen Karel V, Karel VI. Zoon Filips trouwde nog met Bonne van Artois. Deze Bonne touwde later met Filips de Goede, zoon van Jan z.Vrees.
De duitse keizer Wenzel, Sigismund, Frederick III maar deze heren hadden geen militiare macht!
In 1385, tijdens het 'dubbelhuwelijk van Kamerijk' op 12 april 1385 trouwden zijn kinderen Margaretha en Jan met Willem van Oostervant (de latere Willem VI van Holland) resp. Margaretha, de kinderen van Albrecht van Beieren uit het huis Wittelsbach, graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen.
Het feest duurde 8 dagen en onder de 20.000 gasten was ook Karel VI koning van Frankrijk.



In 1390 wist Filips de kinderloze hertogin Johanna van Brabant ertoe te bewegen het hertogdom af te staan aan haar nicht (en Filips' vrouw) Margaretha van Male. De Staten van Brabant verhinderden de overeenkomst, maar aanvaardden wel Filips' zoon Antoon als opvolger van Johanna. In hetzelfde jaar kocht Filips het graafschap Charolais.
In 1392, toen de Franse koning Karel VI krankzinnig werd, nam Filips opnieuw het regentschap over Frankrijk op zich. Intussen zorgde hij er als graaf van Vlaanderen voor dat hij Engeland, Frankrijks aartsvijand, niet te zeer van zich vervreemdde (Vlaanderen was economisch afhankelijk van Engeland, met name van de wolexport). In 1396 sloot Filips een overeenkomst waarbij vrij handelsverkeer tussen Engeland en Vlaanderen werd toegestaan.
Filips liet binnen zijn gewesten de plaatselijke bestuursinstellingen bestaan, maar maakte ze ondergeschikt aan door hem ingestelde, centrale regeringsorganen. In 1385 benoemde hij voor het dagelijks bestuur over zijn gebieden een kanselier, Jean Canard (ca. 1350-1407), die werd bijgestaan door een hofraad. Canard bleef in functie tot 1405 en fungeerde als Filips' rechterhand. In 1386 richtte Filips in Lille (voor de noordelijke gebieden) en Dijon (voor de zuidelijke gebieden) een rekenkamer in voor de financiële administratie, en een raadkamer, een soort hof van beroep dat vonnissen van plaatselijke rechtbanken uit de diverse gewesten kon vernietigen.
Tijdgenoten beweren dat Filips niet echt aantrekkelijk was. Wel straalde hij energie en vitaliteit uit. Hij was groot en atletisch gebouwd, donker van huid, met felle, beweeglijke ogen. Hij vertoonde een typische trek van de Valois, het sterk geprononceerde reukorgaan. Zijn onderkaak sprong enigszins vooruit, een opmerkelijk lichaamskenmerk dat bij zijn Habsburgse afstammelingen karikaturale dimensies zou aannemen. Hij reed heel graag te paard, reisde in drie dagen van Dijon naar Parijs, en vandaar weer naar Vlaanderen en als hij niet op reis was ging hij jagen. De avonden bracht hij vaak door met balspel (‘jeu de paume’) of dobbelen. Hij maakte graag indruk met zijn uiterlijk, zijn kleding en zijn manier van leven. Een gouden ketting met een adelaar en een leeuw die zijn lijfspreuk En Loyauté droegen, gevat in parels en edelstenen, behoorde tot zijn geliefde juwelen. Hij ging graag mooi gekleed, veranderde vaak van kleding en verzorgde zijn lichaam. Hij baadde elke avond met geparfumeerd water, in die tijd echt uitzonderlijk.
Margaretha, zijn vrouw, was niet bepaald mooi, maar hij hield van haar en verwende haar met geschenkjes, juwelen en bosjes bloemen (margrieten). Hun ineengestrengelde initialen “P & M” liet hij overal aanbrengen, op wandkleden, tot zelfs op het beeldhouwwerk van Dijon en Champmol.

Ook hield de praalzuchtige Filips van feesten en lekker eten, het begin van het spreekwoordelijke “Bourgondische” hofleven. Hij bouwde zich te Dijon een groot paleis waar hij, omringd door Vlaamse schilders en beeldhouwers, er een luxueuze hofhouding op na hield. Zijn bibliotheek is vermaard om zijn kostbare handschriften.

1396: de Tocht naar Nicropolis in Hongarije bracht Bourgondie aan de leiding in het Europa van die tijd. Hertog van B., regent voor Karel VI, graaf van Vlaanderen Filips was op dat moment de een politieke eenheid gericht tegen de aanstormende vijand. Alom werd hij beschouwd als de machtigste vorst van Europa. Dat bleek o.a. in 1396, toen zijn zoon Jan zonder Vrees deelnam aan de “Kruistocht van Nikópolis” tegen de Osmaanse Turken die het koninkrijk Hongarije bedreigden. De kruistocht werd een fiasco: Jan werd gevangen genomen op 25 september, en de hertog van Bourgondië moest losgeld neertellen om zijn zoon weer vrij te krijgen. De Turken meenden zelfs dat zij de “zoon van de koning van Vlaanderen” gegijzeld hielden.

Vanaf het dubbelhuwelijk start de wrijving met zijn broer Lodewijk van Anjou, die mede met het Westers Schisma, de paus in Avignon, de zaken er niet beter erop maakte.
Maar in 1402 sloten de broers weer vrede en dineerden samen op 14 januari.
In Brussel was ook zijn tante, hertogin Johanna van Brabant, een oude vrouw geworden. Zij verzocht haar erfgenaam Antoon onverwijld naar Brabant af te reizen om de laatste administratieve formaliteiten voor haar opvolging te regelen. Filips de Stoute wou persoonlijk assisteren en vertrok samen met zijn drie zonen naar Brussel, waar ze aankwamen op 16 april 1404. Nog dezelfde avond organiseerde de hertog een “Bourgondisch” feestmaal waarop alle edellieden van de Nederlanden waren uitgenodigd. Een kwalijke griep woedde echter in Brabant en ook de vermoeide Filips de Stoute raakte besmet. De hertog voelde zich verzwakken en wou zo snel mogelijk vertrekken: als hij toch moet sterven, dan liever in Dijon. Een reiswagen met ligbed werd klaargemaakt en op zaterdag 26 april vertrok het gezelschap uit Brussel. Boeren uit de buurt werkten de hele nacht door om zoveel mogelijk hindernissen uit de weg te ruimen voor de zieke hertog.
Filips moest uiteraard voorbij Halle, waar hij het vermaarde Mariabeeld voor het herstel van zijn gezondheid wilde aanbidden. Maar zijn toestand ging snel achteruit en in de ochtend van zondag 27 april gaf hij de geest. Justus Lipsius schreef, zonder bronvermelding, dat hij stierf “in de Burcht, waar hij ook vroeger meer dan eens had verbleven”, maar voegde er volledigheidshalve ook aan toe dat hij bij de kroniekschrijver Jean Froissart vond dat het in de herberg “Het Hert” gebeurde, vlak tegenover de kerk.


Het plotse overlijden van Filips de Stoute bracht het reisgezelschap enigszins in verlegenheid. De hertog bleek namelijk niet genoeg geld bij zich te hebben om de lopende onkosten te betalen. Zijn zonen moesten tafelzilver verpanden en zijn weduwe Margareta legde beschaamd haar beurs, sleutelbos en gordel neer op de lijkkist, een symbolisch gebaar waarmee zij afstand deed van haar rechten op zijn aardse bezittingen. De Halse middenstanders verkozen wijselijk eieren voor hun geld. Uiteindelijk was een kartuizersklooster in het naburige Herne bereid een pij te bezorgen, waarin Filips begraven wenste te worden. Na zijn dood werd zijn lichaam naar Brussel overgebracht waar men zijn lichaam gedurende enkele weken voorbereidde en het balsemde. Zijn ingewanden bleven in Halle in de St Martinnus kerk, het hart werd naar St. Denis gebracht. Vervolgens werd Filips de Stoute, stichter van de Bourgondische Valoisdynastie en machtigste vorst van Europa, begraven in de crypte van het kartuizersklooster van Champmol. Tot de Franse Revolutie zou hij daar rusten in de weelderige tombe die hij voor zich had besteld bij Claus Sluter, tot heden een der mooiste verrwezenlijkingen van de Bourgondische kunst.


Jehan Canard de Kanselier van de hertog
Canard werd licentiaat in beide rechten aan de Universiteit van Parijs. Voor 1370 was hij advocaat in Parijs en in 1377 raadsheer bij het Parlement van Parijs. Zijn tijdgenoot Jean le Coq noemt hem een 'summus advocatus'.
Vanaf 1374 was hij advocaat van de hertog van Bourgondië en kreeg van hem een jaarlijks salaris. In 1380 werd hij advocaat van de koning van Frankrijk, Karel V en vervolgens Karel VI. Van Karel V was hij de testamentuitvoerder.
Canard behoorde tot de clerus, maar was in 1386 nog maar diaken. In 1378 werd hij kanunnik van de kathedraal in Reims en in 1379 van de Notre-Dame in Parijs. In 1388 werd hij abt van Sint-Remigius in Reims. In september 1392 werd hij bisschop van Atrecht.
Canard speelde een belangrijke rol bij Filips de Stoute en ontwikkelde een belangrijke diplomatieke activiteit. Zo voerde hij de handelsonderhandelingen tussen Vlaanderen en Engeland en was hij de voornaamste inspirator voor de ongehoorzaamheid van de Bourgondische staten tegenover de tegenpaus Benedictus XIII.


Binnen zijn eigen gewesten liet Filips de Stoute, na zijn aantreden in opvolging van Lodewijk van Male, de plaatselijke bestuursinstellingen bestaan, tot vreugde van de Vlaamse steden. Hij maakte ze echter ondergeschikt aan door hem ingestelde, centrale regeringsorganen. In maart 1385 benoemde hij voor het dagelijks bestuur over zijn gebieden Jean Canard tot zijn eerste kanselier, met aanzienlijke bevoegdheden over alle staten, en liet hem bijstaan door een hofraad. Kanselier Canard bleef in functie tot 1405 en fungeerde als Filips' rechterhand. Hoewel hij meestal in Parijs resideerde, hield hij de administraties in de verschillende staten van het Bourgondische rijk met strakke hand onder controle. Ook zijn ambt als bisschop van Atrecht nam hij ernstig op, al verbleef hij niet vaak in de bisschopsstad. In 1404 was hij testamentuitvoerder bij de dood van de hertog en bleef nog een jaar de weduwe als kanselier bijstaan.

Filips de Stoute overleed in het Brabantse Halle op 27 april 1404.
Zijn ingewanden werden begraven in de Holy Mary in Halle, het hart ging naar St Denis.
Het lichaam werd naar Dyon gebracht en waar het werd begraven in Champol.


Aandachtpunten:
- Westers schisma met twee pausen en twee kampen (vlaanderen koos de tegenpartij)
- Hoge belastingen met sociale onrust, opkomst van de steden
- Rivaliteit Gent (Jacob van Artevelde) en Brugge geeft grote problemen voor Van Male en Filips
- Slag bij West Roosebeeke, zoon van Artevelde Filips, sneuvelt. De 'Hoop' van Gent
- Financien onderzoek.

 

1360-1363: Hertog van Touraine als Philip II
(apanache)
1363-1404: Hertog van Bourgondie als Philip II
(via oma Margaretha van Frankrijk verkregen)
1390-1404: Graaf van Charolais als Philip I
(apannache)
1384-1404: Jure Uxoris Count Palatine graaf van Bourgondie als Philip IV
(via Maragertha's eerste huwelijk met Rouvres)
1384-1404: Jure Uxoris Graaf van Artesie als Philip IV
(via Maragertha's eerste huwelijk met Rouvres)
1384-1404: Jure Uxoris Graaf van Vlaanderen en Brabant als Philip II
(schoonvader)
1384: Jure Uxoris Graaf van Nevers als Philip I
(vader)

1384-1402: Jure Uxoris Graaf van Rethel als Philip I
(vader)

Kinderen van Filips en Margaretha:
Jan zonder Vrees (1371-1419) X Margaretha van Beieren
Margaretha (1374-1441) X duc Louis de Guyenne, zoon van koning Karel VI en Isabella van Beieren
1423 Arthur, comte officieux de Richmond, en duc de Bretagne, connétable de France
Catherina (1378-1425) X Leopold IV hertog van Oostenrijk
Bonne (1379-1398) verloofd met Jan v. Bourbon
Anton (1384-1415) hertog van Brabant, Lotharingen en Limburg X Johanna v.St. Pol, Els. v. Gorliz. Sterft in de slag bij Azincourt 1415 op 25 october. Geexecuteerd door Hendrik V bij vergissing.
Maria (1386-1428) X Amadeus VIII hertog van Savoye
Filips (1389-1415) X Isabella van Coucy, Bonne v. Artesie. Sterft in de slag bij Azincourt op25 october
Karel (1372-1372)
Lodewijk (1372-1373)

Bastaards:
Via Margaretha van Borselle :
Guy († 1436)
Antoine, chevalier de Saint-Jean de Jérusalem
Philippotte